Mustafa Kör: een lam wordt ram
   Mustafa lag in het ziekenhuis toen zijn eerste boek ‘De Lammeren’ werd gepresenteerd: “Het is triestig. Je eerste boek ziet het licht der eeuwigheid en je hebt het toekomstperspectief van een operatie en zes maanden aan je bed gekluisterd te blijven. De presentatie is in het water gevallen, TV- en radio-optredens zijn uitgesteld. Maar desondanks doet het boek het goed, het is bijna aan zijn derde druk.”
Ondertussen is Mustafa terug thuis: “Ik heb die hele karavaan van journalisten en opgejaagde uitgevers, die willen dat je gaat signeren of lezingen geven, over me heen gekregen, met de nodige pijn in het hart. In het najaar doen we een inhaalbeweging.” Hij droomt ervan om nog meer boeken te schrijven: “Maar ik moet niet te lang blijven stilstaan bij de toekomst. Ik heb geleerd dat hoop en verlangen zo’n misleidende fenomenen zijn. De oorzaak van alle leed is immers het verlangen, het willen. Als je geen verlangens hebt, heb je rust en vrede.”
   

Mustafa Kör is door zijn vader in Opgrimbie terechtgekomen: “Papa is in de jaren zestig in de mijn komen werken, aanvankelijk in Charleroi. In de periode dat hij besloot om ons te laten overkomen is hij naar Limburg gekomen. Er was hier een sociale wijk in opbouw, Klein Spanje, waar we zijn gaan wonen. Ik heb er een heel mooie jeugd gehad en veel gevoetbald. Alle nationaliteiten woonden er samen.” Mustafa heeft geen diploma op zak: “Geloof je me als ik zeg dat ik geen studies heb gedaan? Ik ben een autodidact.” Hij is gestopt op zijn zestiende, na de suïcide van zijn oudere broer: “Daarna ben ik zelfstandige geworden.” Na de suïcide van zijn broer wachtte Mustafa nog een tegenslag. Hij krijgt een zwaar verkeersongeval met een rugbreuk als gevolg. Mustafa kan niet meer lopen, en is lam: “Ik heb het nodige leed achter de rug.” Hij begint boeken te lezen en korte verhalen te schrijven: “Ik heb me laten vertellen dat je als schrijver geboren wordt en moet het ook nog gaan geloven. Ik ben ervan overtuigd dat éénieder een talent heeft meegekregen bij zijn geboorte. Alleen, de meesten ontdekken het niet. Vooraleer ik het besefte, was ik aan het pennen, verhaaltjes vertellen. Het was ook een beetje therapeutisch. Ik begon alles een beetje van me af te schrijven.”

Literatuurprijs

Mustafa stuurt één van zijn verhaaltjes op naar ‘Het Groot Bedrijf’, dat een selectie organiseerde voor workshops voor talentvolle allochtone schrijvers: “Ik heb nog nooit met zoveel spanning zitten wachten op een uitslag.” Hij wordt geselecteerd: “Ik sprong een gat in de lucht dat ik erbij was.” Zes maanden later wint hij de El Hizjra-prijs in Nederland: “De prijs is vijftien jaar geleden in leven geroepen om een opstap voor allochtone kunstenaars naar het professionele circuit mogelijk te maken. Abdelkader Benali, Hafid Bouazza en anderen zijn zo begonnen.”
Er waren meer dan honderd inzendingen: “En dan win ik als buitenlander, een Belg.” Hij krijgt zijn ingezonden verhaal in boekvorm terug: “Jouw stuk zit in een kaft, officieel gepubliceerd. Het is een heerlijk gevoel.” Maar tussen verhalen schrijven en een boek schrijven is een wereld van verschil: “Als je dat maar weet! Ik heb het aan den lijve ondervonden. Tijdens de uitreiking van de El Hizjra-prijs waren er scouts in de zaal. De mensen van uitgeverij Van Gennep, waar ik nu voor schrijf, kwamen naar me toe. We maakten een afspraak. Ik was echter zo onder de indruk, dat ik niets meer van me liet horen. Ze hebben me opnieuw gecontacteerd en vroegen me om iets op te sturen. Ik stuurde twee hoofdstukken van het boek op dat uiteindelijk De Lammeren is geworden. Enkele dagen later belde de baas van de uitgeverij me op: hij wou van Amsterdam naar Maasmechelen komen. Ik dacht, dat hij eens wilde kijken welk vlees hij in de kuip had. We gaan een tas koffie drinken en lullen wat over literatuur. Ik was opgewonden en vertelde over alles en nog wat. En na een half uur zei hij Nou, dan ga ik maar eens een contract halen. Wij moeten je in onze stal hebben.”

De Lammeren

Er werd afgesproken dat een jaar later het boek op de markt zou zijn: “Ik maakte een inschattingsfout, want ik had nog maar enkele hoofdstukken van een boek dat bijna 300 pagina’s is geworden. Ik had voorzichtiger moeten zijn, maar was zo enthousiast dat ik zei: ik doe het, binnen een jaar heb je een roman van me. De druk die er mee gepaard ging heeft een nefaste invloed gehad op het uiteindelijk resultaat. Iedereen was benieuwd naar de eerste roman van de eerste allochtoon. Ik moest al lezingen geven vooraleer het boek verschenen was. Ik heb in die periode afgezien, ik moest de hoge verwachtingen inlossen. Ik werd aangekondigd als het Turkse talent dat kleur zou geven aan de Nederlandse taal.”
De Lammeren is een sprookjesachtig, lyrisch geschreven roman over de ons onbekende wereld van Anatolië, waarin verschillende stemmen en generaties aan het woord komen. Het hoofdpersonage, de dertiger Umut woont in Maasland en worstelt met de schimmen van het verleden. Na de dood van zijn broer Ilvas denkt hij vaak weemoedig terug aan zijn idyllische geboortedorp in Anatolië, waar hij zijn grote liefde Ayşa heeft moeten achterlaten. Umut heeft het idee dat de dood van zijn broer en de liefde voor Ayşa iets met elkaar te maken hebben. Hij besluit terug te gaan naar Anatolië en hij begint aan een tocht naar het thuisland, zoals zijn vader ooit naar het beloofde land aan de Maas trok.
 
Terugblik

Het boek is het verhaal van liefde en onschuld: “Het verlangen naar die tijd die er niet meer is. Alles wat er niet meer is, wordt gemist. Het zijn kinderlijke terugblikken van een jonge man, die tussen schip en wal is gevallen in een vreemd land. Het is het verhaal van mijnwerkerszoon Umut, hetgeen in het Turks hoop betekent, die terugblikt op zijn leven en dat van zijn broer. Hij denkt met warme herinneringen terug aan zijn land van herkomst Anatolia, omdat hij er zijn grote liefde Aisja heeft achtergelaten. Hetgeen symbool staat voor het onhaalbare, het grote verlangen dat nooit ingelost kan worden. Maar zijn hoop, zijn liefde, houdt hem op de been. Uiteindelijk geraakt hij in zijn land van herkomst, waar hij een metamorfose meemaakt. Het staat symbool voor het afgooien van de onschuld: een lam wordt ram.” Uiteindelijk keert Umat terug naar België: “Als een gelouterd man kan hij vrede nemen met het leven dat hij leidt.” Het is een semi-autobiografisch verhaal: “Ik denk dat ieder schrijver autobiografisch werkt. Alleen is in zijn of haar fantasie die gele 2 PK die voorbij rijdt een rode Ferrari. Dat is het mooie aan kunst en literatuur. Je schept je eigen wereld. En als je dat geloofwaardig kan overbrengen en je raakt mensen, is het kunst.”


Paul Put